arrow_back Back to Quizzes
Daily MCQ
રાજ્યસભા
Question 1 of 100
timer
00:00
Total Marks: 100
ભારતીય બંધારણના કયા અનુચ્છેદ અંતર્ગત 'રાજ્યસભાની રચના' (Composition of the Council of States) ની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાની ચૂંટણી પદ્ધતિ અંગે નીચેના વિધાનો તપાસો: (i) રાજ્યસભાના સભ્યોની ચૂંટણી સંબંધિત રાજ્યોની વિધાનસભાઓના ચૂંટાયેલા અને નામાંકિત (Nominated) એમ બંને સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવે છે. (ii) આ ચૂંટણી 'એકલ સંક્રમણીય મત દ્વારા પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ' (Proportional representation by means of the single transferable vote) પદ્ધતિથી થાય છે. (iii) વર્ષ 2003 ના કાયદાકીય સુધારા મુજબ રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ગુપ્ત મતદાનને બદલે 'ખુલ્લા મતદાન' (Open Ballot) ની પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે તે ઓળખો (રાજ્યસભાની વિશેષ સત્તાઓ સંબંધિત):
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્યોનો કાર્યકાળ બંધારણમાં કેટલો નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (રાજ્ય અને રાજ્યસભામાં બેઠકોની સંખ્યા): i. મહારાષ્ટ્ર - P. 11 ii. ગુજરાત - Q. 16 iii. બિહાર - R. 19 iv. પશ્ચિમ બંગાળ - S. 16 (બિહાર જેટલી જ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ 80(3) મુજબ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા રાજ્યસભામાં 12 સભ્યોને નામાંકિત (Nominate) કરવામાં આવે છે. આ નામાંકન કયા 4 ક્ષેત્રોમાં વિશેષ જ્ઞાન કે અનુભવ ધરાવતા વ્યક્તિઓમાંથી થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્ય બનવા માટે ઉમેદવારની લઘુત્તમ વયમર્યાદા કેટલી હોવી જોઈએ?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના અધ્યક્ષપદ (સભાપતિ) અંગે નીચેના વિધાનો ચકાસો: (i) ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ હોદ્દાની રૂએ (Ex-officio) રાજ્યસભાના સભાપતિ હોય છે. (ii) જ્યારે ઉપરાષ્ટ્રપતિ ભારતના કાર્યવાહક રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્ય કરે છે, ત્યારે તેઓ રાજ્યસભાના સભાપતિ તરીકેની ફરજો બજાવતા નથી. (iii) રાજ્યસભાના સભાપતિને પદ પરથી હટાવવાનો પ્રસ્તાવ માત્ર રાજ્યસભામાં જ રજૂ કરી શકાય છે, લોકસભામાં નહીં. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે તે ઓળખો (નાણાકીય સત્તાઓ):
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના 'ઉપસભાપતિ' (Deputy Chairman) ની ચૂંટણી કોના દ્વારા કરવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાને સંસદનું 'કાયમી ગૃહ' (Permanent House) કહેવામાં આવે છે. તેના સભ્યોની નિવૃત્તિ અંગે શું નિયમ છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ 249 હેઠળ રાજ્યસભા દ્વારા રાજ્ય યાદીના વિષય પર કાયદો ઘડવાની સત્તા કેન્દ્રને આપતો ઠરાવ પસાર કરવા અંગે નીચેના વિધાનો તપાસો: (i) આ ઠરાવ રાજ્યસભામાં હાજર રહેલા અને મતદાન કરતા સભ્યોની 2/3 (બે-તૃતીયાંશ) બહુમતીથી પસાર થવો જોઈએ. (ii) આ પ્રકારે પસાર થયેલો ઠરાવ વધુમાં વધુ 1 વર્ષ માટે જ અમલમાં રહે છે (તેને વારંવાર 1 વર્ષ માટે લંબાવી શકાય છે). (iii) આ ઠરાવ પસાર થયા પછી પણ રાજ્ય વિધાનમંડળ તે વિષય પર કાયદો ઘડવાની સત્તા ગુમાવતું નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને રાજ્યસભામાં પ્રતિનિધિત્વ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
વર્ષ 2003 ના કાયદાકીય સુધારા દ્વારા રાજ્યસભાની ચૂંટણી લડવા માટે કઈ મહત્વની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવી હતી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
કયા અનુચ્છેદ હેઠળ રાજ્યસભા રાષ્ટ્રીય હિતમાં નવી અખિલ ભારતીય સેવા (All India Services) ના સર્જન માટે સંસદને અધિકાર આપી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (રાજ્યસભાના ઐતિહાસિક પદાધિકારીઓ): i. રાજ્યસભાના પ્રથમ સભાપતિ - P. એસ. વી. કૃષ્ણમૂર્તિ રાવ ii. રાજ્યસભાના પ્રથમ ઉપસભાપતિ - Q. ડૉ. એસ. રાધાકૃષ્ણન iii. રાજ્યસભાના પ્રથમ મહિલા નામાંકિત સભ્ય - R. રુક્મિણી દેવી અરુણડેલ iv. રાજ્યસભામાંથી પ્રથમ વડાપ્રધાન બનેલા નેતા - S. ઇન્દિરા ગાંધી
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કોણ રાજ્યસભાની બેઠકોનું અધ્યક્ષસ્થાન (Preside) કરી શકે છે જ્યારે સભાપતિ અને ઉપસભાપતિ બંનેના પદ ખાલી (Vacant) હોય?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણીય સુધારા ખરડા (Constitutional Amendment Bill) ના સંદર્ભમાં રાજ્યસભાની સત્તા અંગે નીચેના વિધાનો ચકાસો: (i) બંધારણીય સુધારા ખરડો લોકસભાની જેમ રાજ્યસભામાં પણ રજૂ કરી શકાય છે. (ii) આ ખરડો પસાર કરવા બાબતે જો લોકસભા અને રાજ્યસભા વચ્ચે મતભેદ થાય, તો રાષ્ટ્રપતિ સંયુક્ત બેઠક (Joint Sitting) બોલાવી શકે છે. (iii) રાજ્યસભાએ આ ખરડો વિશેષ બહુમતીથી પસાર કરવો ફરજિયાત છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (સમાન/અસમાન સત્તાઓ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં 'કોરમ' (Quorum) જાળવવા માટે ઓછામાં ઓછા કેટલા સભ્યોની હાજરી અનિવાર્ય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના કયા અનુચ્છેદ મુજબ એવી જોગવાઈ છે કે મંત્રી જો રાજ્યસભાનો સભ્ય હોય તો પણ તે લોકસભાની કાર્યવાહીમાં ભાગ લઈ શકે છે અને બોલી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'સંયુક્ત બેઠક' (Joint Sitting - અનુચ્છેદ 108) બાબતે નીચેના વિધાનો તપાસો: (i) સંયુક્ત બેઠકની અધ્યક્ષતા લોકસભાના સ્પીકર કરે છે. તેમની ગેરહાજરીમાં લોકસભાના ડેપ્યુટી સ્પીકર કરે છે. (ii) જો ડેપ્યુટી સ્પીકર પણ ગેરહાજર હોય, તો રાજ્યસભાના સભાપતિ (ઉપરાષ્ટ્રપતિ) સંયુક્ત બેઠકની અધ્યક્ષતા કરે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાની બેઠકોની ફાળવણી અંગે કઈ અનુસૂચિ (Schedule) માં જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1952 માં જ્યારે 'કાઉન્સિલ ઓફ સ્ટેટ્સ' ની રચના થઈ, ત્યારે કયા વર્ષમાં હિન્દી નામ 'રાજ્યસભા' સત્તાવાર રીતે અપનાવવામાં આવ્યું?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: (i) અમેરિકાની સેનેટ (Senate) માં દરેક રાજ્યને સમાન પ્રતિનિધિત્વ (દરેકને 2 બેઠક) આપવામાં આવ્યું છે, વસ્તીને ધ્યાનમાં લીધા વિના. (ii) ભારતમાં રાજ્યસભામાં રાજ્યોને સમાન પ્રતિનિધિત્વ આપવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ વસ્તીના આધારે બેઠકો ફાળવવામાં આવી છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'પેનલ ઓફ વાઇસ-ચેરપર્સન' (Panel of Vice-Chairpersons) ની નિમણૂક કોણ કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (નામાંકિત સભ્યોના અધિકારો)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતમાં 'વ્હીપ' (Whip) ના આદેશનો અનાદર કરવા બદલ રાજ્યસભાના સભ્યને કઈ અનુસૂચિ અંતર્ગત પક્ષપલટા માટે ગેરલાયક ઠેરવી શકાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો કોઈ નાણાં ખરડો (Money Bill) લોકસભામાંથી પસાર થઈને રાજ્યસભામાં આવે, અને રાજ્યસભા 14 દિવસમાં તેને પરત ન કરે તો શું થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્યના રાજીનામા કે મૃત્યુથી ખાલી પડેલી બેઠક પર 'પેટાચૂંટણી' (Bye-election) યોજાય, તો ચૂંટાયેલો નવો સભ્ય કેટલા સમય માટે પદ પર રહે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (લોકસભાનું વિસર્જન અને ખરડાઓ): (i) જે ખરડો રાજ્યસભામાં ઉદ્ભવ્યો હોય અને ત્યાં જ પેન્ડિંગ હોય (લોકસભામાં હજુ ન ગયો હોય), તે લોકસભાના વિસર્જનથી રદ (Lapse) થતો નથી. (ii) જે ખરડો લોકસભામાં પસાર થઈ ગયો હોય પરંતુ રાજ્યસભામાં પેન્ડિંગ હોય, તે લોકસભાના વિસર્જનથી રદ (Lapse) થઈ જાય છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (રાજ્યસભાની બેઠકો 2024 મુજબ): i. ઉત્તર પ્રદેશ - P. 10 ii. તમિલનાડુ - Q. 11 iii. મધ્ય પ્રદેશ - R. 18 iv. ઓડિશા - S. 31
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભાપતિ (Chairman) ક્યારે મતદાન કરી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (રાજ્યસભા અને સમિતિઓ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં 'વિરોધ પક્ષના નેતા' (Leader of the Opposition) ને વૈધાનિક માન્યતા (Statutory recognition) કયા વર્ષના કાયદા દ્વારા આપવામાં આવી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (નાણાકીય ખરડો પ્રકાર-I અને પ્રકાર-II): (i) નાણાકીય ખરડો-I (અનુ. 117(1)) માત્ર લોકસભામાં જ રજૂ કરી શકાય છે, પરંતુ પસાર કરવાની બાબતમાં રાજ્યસભાને સામાન્ય ખરડા સમાન સત્તા (સુધારા કરવાની કે અસ્વીકાર કરવાની) પ્રાપ્ત છે. (ii) નાણાકીય ખરડો-II (અનુ. 117(3)) લોકસભા કે રાજ્યસભા કોઈપણ ગૃહમાં રજૂ કરી શકાય છે અને બંને ગૃહોને સમાન સત્તા છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જ્યારે રાજ્યસભાના સભાપતિ (ઉપરાષ્ટ્રપતિ) ને પદ પરથી હટાવવાનો પ્રસ્તાવ રાજ્યસભામાં વિચારણા હેઠળ હોય, ત્યારે બંધારણના અનુચ્છેદ 92 મુજબ:
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા 10મી અનુસૂચિ (પક્ષપલટા) હેઠળના કેસોમાં સભ્યની ગેરલાયકાતનો અંતિમ નિર્ણય કોણ લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (વડાપ્રધાન અને તેમનું ગૃહ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારત સરકારમાં જો કોઈ મંત્રી રાજ્યસભાનો સભ્ય હોય, તો અવિશ્વાસના પ્રસ્તાવ (No-confidence motion) સમયે તેની સ્થિતિ શું હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાની 'બિઝનેસ એડવાઇઝરી કમિટી' (Business Advisory Committee) માં કુલ કેટલા સભ્યો હોય છે અને તેના અધ્યક્ષ કોણ હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સેક્રેટરી જનરલ (Secretary-General) ની નિમણૂક કોના દ્વારા કરવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: (i) સંસદમાં રજૂ થતો સામાન્ય ખરડો (Ordinary Bill) કોઈ પણ ગૃહમાં (લોકસભા કે રાજ્યસભા) રજૂ કરી શકાય છે. (ii) બંધારણીય સુધારા ખરડો પણ કોઈ પણ ગૃહમાં રજૂ કરી શકાય છે. (iii) જો રાજ્યસભા સામાન્ય ખરડાને 6 મહિના સુધી પડતર (Pending) રાખે, તો રાષ્ટ્રપતિ સંયુક્ત બેઠક બોલાવી શકે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અને રાજ્યસભા બેઠક)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સંસદીય સમિતિઓમાં 'વિભાગીય સ્થાયી સમિતિઓ' (Departmentally Related Standing Committees - DRSCs) ની સંખ્યા 24 છે. તેમાંથી કેટલી સમિતિઓ રાજ્યસભાના નિયંત્રણ હેઠળ કાર્ય કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ 101 હેઠળ સંસદ સભ્યની બેઠક કયા સંજોગોમાં ખાલી થયેલી ગણાતી નથી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (રાજ્યસભાની મર્યાદાઓ): (i) રાજ્યસભા બજેટ પર ચર્ચા કરી શકે છે પરંતુ 'અનુદાનની માંગણીઓ' (Demands for grants) પર મતદાન કરી શકતી નથી. (ii) રાજ્યસભા મંત્રીમંડળની નીતિઓની ટીકા કરી શકે છે, પરંતુ તેના વિરુદ્ધ 'અવિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ' લાવી શકતી નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્યો માટે 'વિશેષાધિકારો' (Privileges) નો ઉલ્લેખ બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (રાજ્યસભાની બેઠકો અને ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો): i. આસામ - P. 1 ii. ત્રિપુરા - Q. 7 iii. મણિપુર - R. 1 iv. નાગાલેન્ડ - S. 1
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો રાષ્ટ્રીય કટોકટી (National Emergency) લાગુ હોય અને લોકસભાનું વિસર્જન થઈ ગયું હોય, તો કટોકટીની ઘોષણાને મંજૂરી કોણ આપે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (રાજ્યસભાની વિશેષતા)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના કોઈ સભ્યને ગૃહમાં 'પોઇન્ટ ઓફ ઓર્ડર' (Point of Order) ઉઠાવવાનો અધિકાર ક્યારે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (રાજ્યસભાના સભાપતિની સત્તા): (i) નાણાં ખરડો (Money Bill) કયો છે તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય સભાપતિ કરે છે. (ii) સંસદના બંને ગૃહોની સંયુક્ત બેઠકનું અધ્યક્ષપદ સભાપતિ સંભાળે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ 102 હેઠળ 'લાભનું પદ' (Office of Profit) ધરાવવા બદલ રાજ્યસભાના કોઈ સભ્યને ગેરલાયક ઠેરવવાનો અંતિમ નિર્ણય કોણ લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
કયા બંધારણીય સુધારા દ્વારા રાજ્યોના વિભાજનથી નવી રાજ્યસભા બેઠકો અસ્તિત્વમાં આવી? (ઉદાહરણ તરીકે બિહારમાંથી ઝારખંડ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (સંસદીય વિશેષાધિકાર)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં 'પ્રશ્નકાળ' (Question Hour) દરમિયાન 'તારાંકિત પ્રશ્નો' (Starred Questions) પૂછવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો: (i) રાજ્યસભાના 12 નામાંકિત સભ્યો રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં મતદાન કરી શકતા નથી. (ii) આ 12 નામાંકિત સભ્યો રાષ્ટ્રપતિના મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ પર મતદાન કરી શકે છે. (iii) તેઓ ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં પણ મતદાન કરી શકે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં 'વિશેષાધિકાર સમિતિ' (Committee of Privileges) માં કુલ કેટલા સભ્યો હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કોની ચૂંટણીમાં 'એકલ સંક્રમણીય મત દ્વારા પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ' (PR-STV) પદ્ધતિનો ઉપયોગ થતો નથી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્યો પોતાનું પદ ગ્રહણ કરતા પહેલા કોની સમક્ષ શપથ લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો કોઈ ખરડો રાજ્યસભામાં રજૂ થયો હોય અને પસાર થયા વિના ત્યાં જ પડતર હોય, અને આ દરમિયાન લોકસભાનું વિસર્જન થાય તો:
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (રાજ્યસભાની સમિતિઓ અને સભ્ય સંખ્યા): i. બિઝનેસ એડવાઇઝરી કમિટી - P. 11 સભ્યો ii. રૂલ્સ કમિટી - Q. 16 સભ્યો iii. એથિક્સ કમિટી (Ethics Committee) - R. 10 સભ્યો
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સંસદના સભ્યો માટે 'લાભના પદ' (Office of Profit) પર પ્રતિબંધ છે. પરંતુ સંસદે કાયદો ઘડીને કેટલાક પદોને તેમાંથી મુક્તિ આપી છે. આ કાયદાનું નામ શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (રાજ્યસભાના સભાપતિની હકાલપટ્ટી): (i) સભાપતિ (ઉપરાષ્ટ્રપતિ) ને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ માત્ર રાજ્યસભામાં રજૂ થઈ શકે છે. (ii) આ પ્રસ્તાવ રાજ્યસભામાં 'અસરકારક બહુમતી' (તત્કાલીન કુલ સભ્યોની બહુમતી) થી પસાર થવો જોઈએ. (iii) આ પ્રસ્તાવને લોકસભાએ પણ સમાન બહુમતી (અસરકારક) થી પસાર કરવો પડે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાની બેઠકોમાં 'કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો' (Union Territories) નું પ્રતિનિધિત્વ કઈ રીતે નક્કી થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
"રાજ્યસભા એ સંઘવાદ (Federalism) નું રક્ષક છે." આ વિધાનને કઈ બંધારણીય જોગવાઈ સૌથી વધુ સમર્થન આપે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો કોઈ વ્યક્તિ એક જ સમયે લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેમાં ચૂંટાય, તો જનપ્રતિનિધિત્વ ધારા મુજબ તેણે કેટલા દિવસમાં નિર્ણય લેવો પડે કે તે કયા ગૃહમાં રહેવા માંગે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો (વિશેષાધિકાર પ્રસ્તાવ - Privilege Motion): (i) આ પ્રસ્તાવ કોઈ મંત્રી વિરુદ્ધ રજૂ કરવામાં આવે છે જો તેણે ગૃહને ખોટી માહિતી આપી હોય. (ii) તેનો ઉદ્દેશ્ય મંત્રીના કૃત્યની નિંદા કરવાનો છે. (iii) તે માત્ર રાજ્યસભામાં જ લાવી શકાય છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સચિવાલય (Secretariat) પર અંતિમ નિયંત્રણ કોનું હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં કોઈપણ ખરડો પસાર કરવા માટે 'સાદી બહુમતી' એટલે શું?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (નાણાકીય ખરડો પ્રકાર II - અનુચ્છેદ 117(3))
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ 103 મુજબ, સંસદ સભ્યો (રાજ્યસભા સહિત) ની ગેરલાયકાત (પક્ષપલટા સિવાય) અંગેનો નિર્ણય કોણ લે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1952 માં રાજ્યસભાની રચના થઈ ત્યારે પ્રથમ વખત નિવૃત્ત થનાર 1/3 સભ્યોની પસંદગી કઈ રીતે કરવામાં આવી હતી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (રાજ્યસભામાં મંત્રીની ભૂમિકા): (i) જો વડાપ્રધાન રાજ્યસભાના સભ્ય હોય, તો પણ તેઓ લોકસભામાં સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે છે. (ii) પરંતુ, જો સરકાર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ આવે, તો તેઓ લોકસભામાં મતદાન કરી શકતા નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભા દ્વારા દર બે વર્ષે પસાર કરાતા કાયદાકીય કામકાજનું 'પ્રથમ વાચન' (First Reading) ક્યારે પૂર્ણ થયેલું ગણાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (કટોકટી અને રાજ્યસભાની વિશેષ ભૂમિકા): i. રાષ્ટ્રીય કટોકટી (અનુ. 352) - P. લોકસભા વિસર્જિત હોય ત્યારે રાજ્યસભા તેને બહાલી આપે છે. ii. રાષ્ટ્રપતિ શાસન (અનુ. 356) - Q. બંને ગૃહો દ્વારા 2 મહિનામાં મંજૂર થવી જોઈએ. iii. કટોકટી રદ કરવાનો ઠરાવ - R. આમાં રાજ્યસભાની કોઈ જ સત્તા નથી, માત્ર લોકસભા પસાર કરે છે.
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
2003 ના સુધારા બાદ રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં કયા પ્રકારના મતદાનની વ્યવસ્થા દાખલ કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'એસ્ટીમેટ્સ કમિટી' (અંદાજ સમિતિ) માં રાજ્યસભાનું પ્રતિનિધિત્વ કેટલું હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના 12 નામાંકિત (Nominated) સભ્યો વિશે નીચેના વિધાનો ચકાસો: (i) જો તેઓ ગૃહમાં સ્થાન ગ્રહણ કર્યાના 6 મહિનાની અંદર કોઈ રાજકીય પક્ષમાં જોડાય, તો તેઓ પક્ષપલટા (10મી અનુસૂચિ) હેઠળ ગેરલાયક ઠરતા નથી. (ii) જો તેઓ 6 મહિના પછી કોઈ રાજકીય પક્ષમાં જોડાય, તો તેઓ ગેરલાયક ઠરે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સંસદના બે સત્રો વચ્ચે મહત્તમ અંતર 6 મહિનાથી વધુ ન હોવું જોઈએ (અનુચ્છેદ 85). આનો અર્થ એ કે રાજ્યસભાનું સત્ર વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું કેટલી વાર મળવું જોઈએ?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં 'કોલિંગ એટેન્શન મોશન' (ધ્યાન આકર્ષક પ્રસ્તાવ) રજૂ કરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (બહુમતીનો પ્રકાર)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભ્યો 'પબ્લિક એકાઉન્ટ્સ કમિટી' (PAC) માં કેટલા હોય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: (i) સંસદીય વિશેષાધિકારો (Parliamentary privileges) સંસદ સભ્યો ઉપરાંત ભારતના મહાન્યાયવાદી (Attorney General) ને પણ ઉપલબ્ધ છે. (ii) આ વિશેષાધિકારો ભારતના રાષ્ટ્રપતિને પણ ઉપલબ્ધ છે, કારણ કે તેઓ સંસદનું અભિન્ન અંગ છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો કોઈ સામાન્ય ખરડા બાબતે બંને ગૃહો વચ્ચે મતભેદ થાય અને રાષ્ટ્રપતિ 'સંયુક્ત બેઠક' (Joint Sitting) બોલાવે, તો તે બેઠકમાં ખરડો કઈ બહુમતીથી પસાર થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (સંસદીય પ્રક્રિયાઓ): i. શૂન્ય કાળ (Zero Hour) - P. ભારતની સંસદીય સિસ્ટમની દેન (1962 થી). ii. ગિલોટિન (Guillotine) - Q. બજેટની બાકીની માંગણીઓ પર ચર્ચા વિના સીધું મતદાન. iii. કાસ્ટિંગ વોટ (Casting Vote) - R. પીઠાસીન અધિકારી દ્વારા સમાનતાના સમયે અપાતો મત.
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભાપતિ તરીકે ઉપરાષ્ટ્રપતિને જે પગાર અને ભથ્થા મળે છે, તે કયા ફંડમાંથી ચૂકવવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (રાજ્યસભા અને મંત્રીઓની જવાબદારી): (i) ભારતના બંધારણ મુજબ મંત્રી પરિષદ સામૂહિક રીતે સંસદ (બંને ગૃહો) ને જવાબદાર છે. (ii) કોઈ પણ મંત્રી અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર રાજ્યસભામાં મતદાન કરી શકતો નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જ્યારે રાજ્યસભામાં કોઈ સભ્ય 'વ્હીપ' (Whip) ના આદેશ વિરુદ્ધ મતદાન કરે, તો તેને ગેરલાયક ઠેરવવાની સત્તા કોની છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતની સંસદીય વ્યવસ્થામાં રાજ્યસભાની રચના કયા મુખ્ય હેતુથી કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભામાં કોઈપણ પ્રસ્તાવ કે ખરડા પર 'મતદાન' (Voting) સામાન્ય રીતે કઈ પદ્ધતિથી થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાજ્યસભાના સભાપતિની ગેરહાજરીમાં ઉપસભાપતિ (Deputy Chairman) ગૃહનું સંચાલન કરે છે. જો ઉપસભાપતિ પણ ગેરહાજર હોય તો કોણ સંચાલન કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (સંસદીય સમિતિઓ અને રાજ્યસભા)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં રાજ્યસભાની ભૂમિકાને સુદૃઢ કરવા માટે 'સંયુક્ત બેઠક' ની જોગવાઈ કયા દેશના બંધારણ પરથી પ્રેરિત છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
Test submitted — use Previous/Next above to review correct answers and explanations.
task_alt
Test Completed!
Correct
0
Incorrect
0
Unattempted
0
Accuracy
0%
Total Score
0 / 0
Time Taken
0s