arrow_back Back to Quizzes
Daily MCQ
સર્વોચ્ચ અદાલત
Question 1 of 100
timer
00:00
Total Marks: 100
ભારતીય સર્વોચ્ચ અદાલતનું ઉદ્ઘાટન (Inauguration) કઈ તારીખે કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે બ્રિટિશ પ્રિવી કાઉન્સિલ (Privy Council) નું સ્થાન લીધું?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના 'મૂળ અધિકારક્ષેત્ર' (Original Jurisdiction - અનુચ્છેદ 131) અંગે નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. તે ભારત સરકાર અને એક કે તેથી વધુ રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોને આવરી લે છે. 2. તે આંતર-રાજ્ય જળ વિવાદો (Inter-state water disputes) નો ઉકેલ લાવવા માટેની વિશેષ સત્તા ધરાવે છે. 3. કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચેના સામાન્ય વ્યાપારી (Commercial) વિવાદો મૂળ અધિકારક્ષેત્રમાં આવતા નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે તે ઓળખો (અનુચ્છેદ અને વિષય):
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
વર્તમાનમાં (2019 ના કાયદાકીય સુધારા બાદ) ભારતીય સર્વોચ્ચ અદાલતની મહત્તમ મંજૂર થયેલી સભ્યસંખ્યા (મુખ્ય ન્યાયાધીશ સહિત) કેટલી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (સર્વોચ્ચ અદાલતના અધિકારક્ષેત્રો): 1. રીટ અધિકારક્ષેત્ર (Writ Jurisdiction) - P. અનુચ્છેદ 132 2. બંધારણીય બાબતોમાં અપીલ - Q. અનુચ્છેદ 131 3. વિશેષ અપીલ (SLP) - R. અનુચ્છેદ 32 4. મૂળ અધિકારક્ષેત્ર (Original Jurisdiction) - S. અનુચ્છેદ 136
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશ બનવા માટે બંધારણમાં નીચેનામાંથી કઈ લાયકાત (Qualification) દર્શાવવામાં આવી નથી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
કોલેજિયમ સિસ્ટમ (Collegium System) ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો ચકાસો: 1. થર્ડ જજીસ કેસ (1998) મુજબ, સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે CJI એ અન્ય 4 વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોની બનેલી કોલેજિયમની સલાહ લેવી ફરજિયાત છે. 2. જો 4 માંથી 2 ન્યાયાધીશો પણ પ્રતિકૂળ અભિપ્રાય (Adverse opinion) આપે, તો CJI તે નામની ભલામણ સરકારને કરી શકે નહીં. 3. કોલેજિયમનો ઉલ્લેખ બંધારણના અનુચ્છેદ 124 માં સ્પષ્ટપણે કરવામાં આવ્યો છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતના બંધારણમાં સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોનો કાર્યકાળ (Tenure) કેટલો નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (ન્યાયાધીશોની નિમણૂક)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોનો પગાર અને ભથ્થાં ક્યાંથી ચૂકવવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશને હટાવવા (Removal of Judges) ની પ્રક્રિયા અંગે નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: 1. 'જજીસ એન્ક્વાયરી એક્ટ, 1968' હેઠળ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવા લોકસભાના 100 સભ્યો અથવા રાજ્યસભાના 50 સભ્યોની સહી જરૂરી છે. 2. આ પ્રસ્તાવની તપાસ કરવા 3 સભ્યોની સમિતિ રચાય છે (CJI અથવા SC જજ, HC ના મુખ્ય ન્યાયાધીશ, અને પ્રતિષ્ઠિત ન્યાયશાસ્ત્રી). 3. ન્યાયાધીશને માત્ર 'સાબિત થયેલું ગેરવર્તન' (Proved misbehaviour) અથવા 'અસમર્થતા' (Incapacity) ના આધારે જ હટાવી શકાય છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કયા ઐતિહાસિક કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે 99મા બંધારણીય સુધારા અને 'નેશનલ જ્યુડિશિયલ એપોઇન્ટમેન્ટ્સ કમિશન (NJAC) એક્ટ' ને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી રદ કર્યા હતા?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'એડ-હોક જજ' (Ad hoc Judge - અનુચ્છેદ 127) ની નિમણૂક સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ક્યારે કરવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતનું મુખ્ય મથક (Seat) દિલ્હીમાં છે. શું મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) અન્ય કોઈ સ્થળે સર્વોચ્ચ અદાલતની બેઠક યોજવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (અપીલીય અધિકારક્ષેત્રના અનુચ્છેદો)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણીય અર્થઘટન (Constitutional interpretation) ને લગતો કોઈ પણ પ્રશ્ન ઉકેલવા માટે સર્વોચ્ચ અદાલતની બેન્ચમાં ઓછામાં ઓછા કેટલા ન્યાયાધીશો હોવા ફરજિયાત છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાષ્ટ્રપતિની 'સલાહકારી સત્તા' (Advisory Jurisdiction - અનુચ્છેદ 143) અંગે નીચેના વિધાનો ચકાસો: 1. જો રાષ્ટ્રપતિ કોઈ 'કાયદા કે તથ્યના જાહેર મહત્વના પ્રશ્ન' પર સલાહ માંગે, તો સર્વોચ્ચ અદાલત સલાહ આપવા કે ન આપવા માટે સ્વતંત્ર છે. 2. જો રાષ્ટ્રપતિ કોઈ 'પૂર્વ-બંધારણીય સંધિ કે કરાર' (Pre-constitution treaty) ના વિવાદ પર સલાહ માંગે, તો સર્વોચ્ચ અદાલતે સલાહ આપવી ફરજિયાત છે. 3. સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સલાહ રાષ્ટ્રપતિ માટે બંધનકર્તા (Binding) છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'સ્પેશિયલ લીવ પિટિશન' (SLP - વિશેષ રજા અપીલ) નો ઉલ્લેખ બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં છે, જે હેઠળ SC ભારતના કોઈપણ ન્યાયાલી કે ટ્રિબ્યુનલ (લશ્કરી અદાલત સિવાય) ના ચુકાદા સામે અપીલ સાંભળવાની વિશેષ રજા આપી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્વતંત્રતા (Independence) સુનિશ્ચિત કરવા માટે બંધારણમાં કઈ જોગવાઈ છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (સર્વોચ્ચ અદાલતના વકીલોના પ્રકાર)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'ક્યુરેટિવ પિટિશન' (Curative Petition) નો ખ્યાલ ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં કયા ઐતિહાસિક કેસ દ્વારા ઉદ્ભવ્યો, જે રિવ્યુ પિટિશન નકારાયા પછીની અંતિમ ન્યાયિક તક છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ 129 મુજબ સર્વોચ્ચ અદાલત 'કોર્ટ ઓફ રેકોર્ડ' (Court of Record) છે. આના મુખ્ય બે અર્થ કયા છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ 142 અંતર્ગત સર્વોચ્ચ અદાલત કઈ સત્તાનો ઉપયોગ કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની અપીલીય સત્તાઓમાં 'ફોજદારી (Criminal) બાબતો' ના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. જો હાઈકોર્ટે કોઈ આરોપીને નીચલી અદાલતમાંથી નિર્દોષ મુક્ત કરવાના ચુકાદાને ઉલટાવીને મૃત્યુદંડ (Death sentence) આપ્યો હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટમાં અધિકાર તરીકે અપીલ થઈ શકે છે. 2. જો હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતમાંથી કેસ પોતાની પાસે ખેંચી લઈને આરોપીને મૃત્યુદંડ આપ્યો હોય, તો પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ થઈ શકે છે. 3. જો હાઈકોર્ટ પ્રમાણપત્ર (Certificate) આપે કે કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવા લાયક છે, તો અપીલ થઈ શકે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (સર્વોચ્ચ અદાલત અને તેની અન્ય સત્તાઓ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ન્યાયાધીશોની નિમણૂકના સંદર્ભમાં 'મેમોરેન્ડમ ઓફ પ્રોસિજર' (MoP) શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશો સંબંધિત ઐતિહાસિક તથ્યો): 1. ફાતિમા બીબી - P. ભારતના પ્રથમ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) 2. એચ. જે. કાનિયા (H.J. Kania) - Q. સર્વોચ્ચ અદાલતના પ્રથમ મહિલા ન્યાયાધીશ 3. વી. રામાસ્વામી - R. મહાભિયોગનો સામનો કરનાર પ્રથમ ન્યાયાધીશ (જોકે પ્રસ્તાવ પસાર ન થયો) 4. વાય. વી. ચંદ્રચુડ - S. સૌથી લાંબો કાર્યકાળ ધરાવતા CJI
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) વચ્ચે અથવા કોઈ ખાનગી કંપની વચ્ચે વિવાદ થાય, તો શું આ વિવાદ સર્વોચ્ચ અદાલતના 'મૂળ અધિકારક્ષેત્ર' (Original Jurisdiction) હેઠળ આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં રીટ (Writs) બહાર પાડવાની સત્તા બાબતે નીચેના વિધાનો ચકાસો: 1. સર્વોચ્ચ અદાલત (અનુચ્છેદ 32) માત્ર મૂળભૂત અધિકારોના ભંગ બદલ રીટ કાઢી શકે છે. 2. હાઈકોર્ટ (અનુચ્છેદ 226) મૂળભૂત અધિકારો ઉપરાંત અન્ય કાનૂની અધિકારો માટે પણ રીટ કાઢી શકે છે. 3. આથી રીટ કાઢવાની બાબતમાં હાઈકોર્ટનું અધિકારક્ષેત્ર સર્વોચ્ચ અદાલત કરતાં સાંકડું (Narrow) છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'માસ્ટર ઓફ રોસ્ટર' (Master of Roster) નો સિદ્ધાંત સર્વોચ્ચ અદાલતમાં કોની સર્વોપરિતા દર્શાવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની ઐતિહાસિક સત્તાઓમાં 'ન્યાયિક સમીક્ષા' (Judicial Review) નો સિદ્ધાંત ભારતે કયા દેશના બંધારણમાંથી અપનાવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'પીઆઈએલ' (Public Interest Litigation - જાહેર હિતની અરજી) નો ખ્યાલ કયા બે ન્યાયાધીશોના પ્રયાસોથી ભારતમાં વ્યાપક બન્યો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (ન્યાયિક શબ્દાવલી)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણીય કલમ 139 મુજબ સંસદ કાયદો બનાવીને સર્વોચ્ચ અદાલતની કઈ સત્તાનો વ્યાપ વધારી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશ બનવા માટે 'પ્રતિષ્ઠિત ન્યાયશાસ્ત્રી' (Distinguished Jurist) ની લાયકાત બાબતે કયું વિધાન સાચું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (મહાભિયોગ પ્રક્રિયા): 1. જજીસ એન્ક્વાયરી એક્ટ હેઠળ તપાસ સમિતિ જો ન્યાયાધીશને દોષી ઠેરવે, તો સંસદમાં પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે 'વિશેષ બહુમતી' (કુલ સભ્યોની બહુમતી અને હાજર રહીને મતદાન કરતા સભ્યોની 2/3 બહુમતી) જરૂરી છે. 2. આ પ્રસ્તાવ એક જ સંસદીય સત્ર (Same session) માં પસાર થવો જોઈએ. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશો દ્વારા લેવામાં આવતા શપથ (Oath) માં નીચેનામાંથી કઈ બાબતનો સમાવેશ થાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના વહીવટી ખર્ચાઓ, ન્યાયાધીશોના પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શન બાબતે બંધારણ શું કહે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતમાં ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં નિમણૂકો માટે વપરાતી 'કોલેજિયમ સિસ્ટમ' (Collegium System) નો ઉદ્ભવ કયા કેસના ચુકાદાથી થયો હતો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ 131 હેઠળ સર્વોચ્ચ અદાલતના મૂળ અધિકારક્ષેત્રમાં કયો વિવાદ આવતો નથી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો: 1. સર્વોચ્ચ અદાલતમાં માત્ર તે જ વકીલો કેસ રજૂ કરી શકે છે જે 'એડવોકેટ-ઓન-રેકોર્ડ' (AOR) હોય. 2. સિનિયર એડવોકેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સીધી જ વકાલાત (Plead) કરી શકે છે, પરંતુ તેઓ AOR વિના ફાઇલીંગ (Drafting) કરી શકતા નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ સર્વોચ્ચ અદાલતની ભાષા કઈ નક્કી કરવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (ન્યાયિક સિદ્ધાંતો અને તેના અર્થ): 1. જ્યુડિશિયલ રિવ્યુ (Judicial Review) - P. કાયદા કે કારોબારી કૃત્યની બંધારણીયતા ચકાસવી 2. જ્યુડિશિયલ એક્ટિવિઝમ (Judicial Activism) - Q. ન્યાયતંત્ર દ્વારા નાગરિકોના હિતોના રક્ષણ માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી (PIL વગેરે) 3. જ્યુડિશિયલ ઓવરરીચ (Judicial Overreach) - R. જ્યારે ન્યાયતંત્ર ધારાસભા કે કારોબારીના ક્ષેત્રમાં દખલ કરે અને સત્તાનું અતિક્રમણ કરે
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1973 ના કેશવાનંદ ભારતી કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટની ઐતિહાસિક બેન્ચમાં કેટલા ન્યાયાધીશો હતા?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (અપીલીય અધિકારક્ષેત્ર અને શરતો)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં 'સ્વતંત્ર ન્યાયતંત્ર' (Independent Judiciary) ની સ્થાપના પાછળના મુખ્ય હેતુઓ કયા છે? 1. મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવું. 2. બંધારણના અર્થઘટનકાર તરીકે કાર્ય કરવું. 3. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદોનું નિષ્પક્ષ રીતે નિરાકરણ કરવું. આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં 'એડ-હોક' ન્યાયાધીશ તરીકે કોની નિમણૂક થઈ શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (બંધારણીય બેન્ચ - Constitution Bench): 1. ઓછામાં ઓછા 5 ન્યાયાધીશોની બનેલી બેન્ચને બંધારણીય બેન્ચ કહેવાય છે. 2. રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા અનુચ્છેદ 143 હેઠળ માંગવામાં આવેલ સંદર્ભ (Reference) પર સલાહ આપવા માટે પણ ઓછામાં ઓછા 5 ન્યાયાધીશોની બેન્ચ હોવી જરૂરી છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂકમાં કોલેજિયમ સિસ્ટમને બદલે 'નેશનલ જ્યુડિશિયલ એપોઈન્ટમેન્ટ કમિશન' (NJAC) લાવવા માટે કયો બંધારણીય સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જેને બાદમાં રદ કરાયો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા નક્કી કરવાની સત્તા બંધારણ દ્વારા કોને આપવામાં આવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (ન્યાયિક સમીક્ષા - Judicial Review): 1. ન્યાયિક સમીક્ષાનો અર્થ એ છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ બંધારણીયતાના આધારે સંસદ કે વિધાનમંડળના કાયદાઓ અને કારોબારી આદેશોને રદબાતલ (Void) જાહેર કરી શકે છે. 2. ભારતીય બંધારણમાં 'ન્યાયિક સમીક્ષા' શબ્દનો કોઈ પણ કલમમાં સ્પષ્ટ અને સીધો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ તે અનુચ્છેદ 13 અને 32 જેવી કલમોમાં ગર્ભિત (Implicit) છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના વહીવટી સ્ટાફ (અધિકારીઓ અને સેવકો) ની નિમણૂક કોણ કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1973 સુધી ભારતમાં એક પ્રથા હતી કે સર્વોચ્ચ અદાલતના 'સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશ' (Senior-most Judge) ને જ CJI તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવતા હતા. આ પ્રથા પ્રથમ વખત ક્યારે તોડવામાં આવી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતનું કયું અધિકારક્ષેત્ર અગાઉની 'પ્રિવી કાઉન્સિલ' ની સત્તાને મળતું આવે છે અને ન્યાય માટેનો અંતિમ દરવાજો ગણાય છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (અદાલત અને ન્યાયાધીશોની સંખ્યા)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશના ન્યાયિક કાર્યો (Judicial conduct) વિશે સંસદમાં ચર્ચા કરવા પર કયો અનુચ્છેદ પ્રતિબંધ મૂકે છે (સિવાય કે તેમને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ ચાલુ હોય)?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (રાષ્ટ્રપતિની સલાહકારી સત્તા - Art 143): 1. 1993 ના અયોધ્યા કેસમાં (બાબરી મસ્જિદ મુદ્દે) રાષ્ટ્રપતિએ માંગેલી સલાહ આપવાનો સુપ્રીમ કોર્ટે ઇનકાર કર્યો હતો. 2. 1998 ના ઇન-રી સ્પેશિયલ રેફરન્સ કેસમાં (જેને 3rd Judges Case કહેવાય છે) કોર્ટે કોલેજિયમ અંગે વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા આપી હતી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'પબ્લિક ઇન્ટરેસ્ટ લિટિગેશન' (PIL) અંતર્ગત નીચેનામાંથી કયો સિદ્ધાંત હળવો (Relax) કરવામાં આવ્યો છે, જેથી કોઈ પણ સામાન્ય નાગરિક પીડિત વર્ગ વતી અદાલતમાં જઈ શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના અધિકારક્ષેત્રમાં વધારો (Enlargement of Jurisdiction) કરવાની સત્તા કોની પાસે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (કોર્ટ ઓફ રેકોર્ડ - અદાલતનો તિરસ્કાર)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો (થર્ડ જજીસ કેસ - 1998): 1. આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે 'કોલેજિયમ' ની સભ્યસંખ્યા CJI + 2 થી વધારીને CJI + 4 વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો કરી. 2. આ કેસ રાષ્ટ્રપતિ કે. આર. નારાયણન દ્વારા અનુચ્છેદ 143 હેઠળ માંગવામાં આવેલી સલાહ (Presidential Reference) નું પરિણામ હતું. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો ભારત સરકાર દ્વારા પસાર કરાયેલો કોઈ કાયદો બંધારણના 'મૂળ માળખા' (Basic Structure) નો ભંગ કરતો હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ કઈ સત્તા હેઠળ તેને રદબાતલ જાહેર કરી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં 'ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા' (CJI) ની ભૂમિકા અંગે નીચેનામાંથી શું સૌથી વધુ સચોટ છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો: 1. સંસદ સર્વોચ્ચ અદાલતના અધિકારક્ષેત્ર અને સત્તાઓમાં ઘટાડો કરી શકતી નથી (Cannot curtail). 2. સર્વોચ્ચ અદાલતની રીટ (Writ) બહાર પાડવાની સત્તા માત્ર અનુચ્છેદ 32 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારો પૂરતી સીમિત છે, જ્યારે હાઈકોર્ટની સત્તા અનુચ્છેદ 226 હેઠળ વધુ વ્યાપક છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (ન્યાયિક સિદ્ધાંત અને કેસ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (સર્વોચ્ચ અદાલત અને તેની વિશિષ્ટ અપીલો): 1. અનુચ્છેદ 132 - P. ફોજદારી બાબતોમાં અપીલ (જ્યાં હાઈકોર્ટે મૃત્યુદંડ આપ્યો હોય) 2. અનુચ્છેદ 133 - Q. દીવાની બાબતોમાં અપીલ (જ્યાં કાયદાનો મહત્વનો પ્રશ્ન હોય) 3. અનુચ્છેદ 134 - R. બંધારણીય અર્થઘટનની બાબતોમાં અપીલ 4. અનુચ્છેદ 136 - S. સ્પેશિયલ લીવ પિટિશન (વિશેષ રજા અપીલ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1971 પહેલા દીવાની (Civil) કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવા માટે નાણાકીય મૂલ્ય (Financial limit) ની મર્યાદા કેટલી હતી, જેને 30મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા નાબૂદ કરવામાં આવી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશ પર 'મહાભિયોગ' (Impeachment) પ્રસ્તાવ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં કઈ બહુમતીથી પસાર થવો જોઈએ?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોની નિમણૂક): 1. અનુચ્છેદ 128 મુજબ, CJI કોઈપણ સમયે સુપ્રીમ કોર્ટ અથવા હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશ તરીકે કામ કરવા વિનંતી કરી શકે છે. 2. આ માટે રાષ્ટ્રપતિની પૂર્વ સંમતિ અને તે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશની પોતાની સંમતિ જરૂરી છે. 3. આવા ન્યાયાધીશને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશના તમામ અધિકારક્ષેત્ર અને સત્તાઓ મળે છે, પરંતુ તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટના ઔપચારિક જજ ગણાતા નથી. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની કાર્યવાહી માટે 'નિયમો' (Rules of the Court) કોણ બનાવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે? (સર્વોચ્ચ અદાલત અને ન્યાયિક પદ્ધતિઓ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ઊભા થતા વિવાદોના નિરાકરણની સત્તા કોની પાસે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતમાં 'ન્યાયિક સમીક્ષા' (Judicial Review) નો સિદ્ધાંત કયા મુખ્ય આધાર પર કાર્ય કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (સ્પેશિયલ લીવ પિટિશન - SLP): 1. તે માત્ર અંતિમ ચુકાદાઓ સામે જ નહીં, પરંતુ વચગાળાના આદેશો (Interlocutory orders) સામે પણ દાખલ કરી શકાય છે. 2. તે લશ્કરી અદાલતો (Court Martial) ના ચુકાદાઓ સામે પણ લાગુ પડે છે. 3. તે અપીલનો કોઈ કાનૂની અધિકાર નથી, તે સુપ્રીમ કોર્ટની વિવેકાધીન સત્તા છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતીય બંધારણમાં 'કાયદાના શાસન' (Rule of Law) નો સિદ્ધાંત સર્વોચ્ચ અદાલતે કયા ઐતિહાસિક કેસમાં બંધારણના 'મૂળ માળખા' (Basic Structure) નો ભાગ ગણાવ્યો છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારત સરકાર અને કોઈ રાજ્ય વચ્ચે અથવા બે રાજ્યો વચ્ચેનો વિવાદ જો 'રાજકીય પ્રકૃતિ' (Political nature) નો હોય, તો શું સુપ્રીમ કોર્ટ મૂળ અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ તેને સાંભળી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની બેન્ચમાં જો ન્યાયાધીશો વચ્ચે મતાંતર (Difference of opinion) થાય, તો ચુકાદો કઈ રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સંઘ લોકસેવા આયોગ (UPSC) ના અધ્યક્ષ અને સભ્યોના વર્તન અને ગેરવર્તણૂકની તપાસ કરવાની સત્તા કોની પાસે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેનામાંથી કોને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં પ્રેક્ટિસ (Practice) કરતા વકીલોની શ્રેણીમાં 'સિનિયર એડવોકેટ' (Senior Advocate) નો દરજ્જો આપવાની સત્તા છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (ન્યાયિક સક્રિયતા - Judicial Activism): 1. પીઆઈએલ (PIL) એ ભારતમાં ન્યાયિક સક્રિયતાનું સૌથી મોટું હથિયાર છે. 2. ન્યાયિક સક્રિયતાનો અર્થ એ છે કે જ્યારે કારોબારી અથવા ધારાસભા પોતાની ફરજ નિભાવવામાં નિષ્ફળ જાય, ત્યારે ન્યાયતંત્ર નાગરિકોના અધિકારોના રક્ષણ માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
'કન્ટેમ્પ્ટ ઓફ કોર્ટ' (અદાલતનો તિરસ્કાર) એક્ટ 1971 મુજબ, નીચેનામાંથી કઈ ક્રિયાને અદાલતનો તિરસ્કાર માનવામાં આવતી નથી?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સર્વોચ્ચ અદાલતની 'માર્ગદર્શિકા (Guidelines) બહાર પાડવાની સત્તા' નું સૌથી ઐતિહાસિક ઉદાહરણ કયું છે, જ્યાં સંસદનો કાયદો ન હોવાથી કોર્ટે જ મહિલાઓના કાર્યસ્થળે જાતીય સતામણી અટકાવવા માટે નિયમો બનાવ્યા હતા?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના જોડકાં જોડો (મહત્વના કાનૂની સિદ્ધાંતો જે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્થાપ્યા): 1. બંધારણનું મૂળ માળખું - P. એસ. આર. બોમ્મઈ કેસ (1994) 2. બિનસાંપ્રદાયિકતા એ મૂળ માળખું છે - Q. ઇન્દ્રા સાહની કેસ (1992) 3. ક્રીમી લેયર (Creamy Layer) નો સિદ્ધાંત - R. મેનકા ગાંધી કેસ (1978) 4. 'કાયદાની યોગ્ય પ્રક્રિયા' (Due process) નો પરોક્ષ સ્વીકાર - S. કેશવાનંદ ભારતી કેસ (1973)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
અનુચ્છેદ 141 મુજબ સર્વોચ્ચ અદાલતે જાહેર કરેલો કાયદો ભારતના રાજ્યક્ષેત્રમાં આવેલી તમામ અદાલતો પર બંધનકર્તા છે. શું આ કાયદો સર્વોચ્ચ અદાલત પોતાને પણ બંધનકર્તા છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ): 1. નિવૃત્તિ પછી તેઓ કોઈપણ અદાલતમાં કે કોઈ સરકારી સત્તામંડળ સમક્ષ વકીલાત (Plead) કે કાર્ય કરી શકતા નથી. 2. જોકે, તેમને ટ્રિબ્યુનલ કે તપાસ પંચ (Commission of Inquiry) ના અધ્યક્ષ તરીકે સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કરી શકાય છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું સાચું છે? (કોલેજિયમ સિસ્ટમની ઉત્ક્રાંતિ)
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો કોઈ સામાન્ય કાયદાકીય ખરડો (અનુચ્છેદ 368 હેઠળનો બંધારણીય સુધારો નહીં) મૂળભૂત અધિકારોનો ભંગ કરતો હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ તેને કયા અનુચ્છેદના આધારે રદ કરી શકે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કોઈ કેસ ચલાવવા માટે 'એમિકસ ક્યુરી' (Amicus Curiae) ની નિમણૂક કરવામાં આવે છે. આ શબ્દનો અર્થ શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો તપાસો (ન્યાયાધીશોની નિમણૂક અને વરિષ્ઠતા): 1. 1993 ના ચુકાદા મુજબ, CJI તરીકે હંમેશા સર્વોચ્ચ અદાલતના સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશ (Senior-most judge) ની જ નિમણૂક થવી જોઈએ. 2. અન્ય ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે, હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની સમગ્ર ભારતની સિનિયોરિટી (All-India Seniority) ને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચે આપેલા 4 માંથી કયું જોડકું ખોટું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
જો સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ વચ્ચે કોઈ કેસના અધિકારક્ષેત્ર બાબતે વિવાદ થાય અથવા દેશભરમાં સમાન કાયદાના પ્રશ્ન વાળા કેસો પેન્ડિંગ હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ કઈ સત્તાનો ઉપયોગ કરે છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ભારતના બંધારણમાં કયા ભાગમાં અને પ્રકરણમાં 'સંઘનું ન્યાયતંત્ર' (The Union Judiciary) નું વિસ્તૃત વર્ણન છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
નીચેના વિધાનો ચકાસો (મૂળભૂત અધિકારો અને અપીલ): 1. અનુચ્છેદ 32 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારોના ભંગ બદલ નાગરિક સીધો જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં જઈ શકે છે, તેને અપીલના માર્ગે જવાની જરૂર નથી. 2. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે વ્યવહારુ નિયમ બનાવ્યો છે કે જો સમાન રાહત હાઈકોર્ટ (અનુ. 226) આપી શકતી હોય, તો પહેલા હાઈકોર્ટમાં જવું હિતાવહ છે. ઉપરોક્ત પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
ન્યાયાધીશોની નિમણૂકમાં કોલેજિયમ દ્વારા આપવામાં આવેલી ભલામણો પર સરકારની સત્તા શું છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
દેશમાં 'કાયદાનું શાસન' (Rule of Law) જાળવવા અને બંધારણીય જોગવાઈઓનું અર્થઘટન કરવા માટે ભારતીય સર્વોચ્ચ અદાલતની ભૂમિકાને બંધારણના નિર્માતાઓએ કયા શબ્દથી વર્ણવી છે?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
1950 માં જ્યારે સર્વોચ્ચ અદાલત સ્થપાઈ, ત્યારે તેનું પ્રથમ બેઠક સ્થળ (Seat) સંસદ ભવનમાં કયા રૂમમાં હતું?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
બંધારણના અનુચ્છેદ 131 હેઠળના 'મૂળ અધિકારક્ષેત્ર' નો પ્રથમ ઉપયોગ કયા બે પક્ષકારો વચ્ચેના વિવાદમાં થયો હતો?
lightbulb
સમજૂતી (Explanation)
Test submitted — use Previous/Next above to review correct answers and explanations.
task_alt
Test Completed!
Correct
0
Incorrect
0
Unattempted
0
Accuracy
0%
Total Score
0 / 0
Time Taken
0s